Vậy mà có ai còn nhớ, hay đã quên, cái vị mặn mòi của nồi kho quẹt ám khói trong một buổi chiều quê? Món ăn ngày cũ, giờ lên phố thị, khoác lên mình tấm áo mới, liệu có còn giữ được cái hồn cốt của ngày xưa, của một thời thiếu thốn mà đậm đà tình nghĩa? Thiệt là, mỗi lần nghĩ tới, lòng lại thấy nao nao một nỗi nhớ khó tả, nhớ da diết cái mùi khói bếp củi, nhớ tiếng đũa tre lóc cóc gõ vào thành nồi đất.
Hồi đó, ở miệt vườn sông nước, nhà nào mà chẳng vài lần ăn cơm với kho quẹt. Nó hổng phải món cao sang gì cho cam, mà là món ăn của những ngày giáp hạt, khi trong nhà chẳng còn miếng thịt con cá. Mẹ hay nói đùa, đây là món ăn “nhà nghèo” chánh hiệu. Nguyên liệu có gì đâu, chỉ giản đơn là chút nước mắm ngon, thêm đường, tiêu, ớt, có khi sang hơn thì được vài miếng tóp mỡ giòn rụm nhà tự thắng. Cái nồi đất được bắc lên cái cà ràng, lửa liu riu, mùi nước mắm quyện với mùi ớt cay nồng bay khắp gian bếp nhỏ.
Món ăn của ký ức và nỗi nhớ
Cái ngon của kho quẹt ngày xưa không chỉ nằm ở vị mặn, ngọt, cay hòa quyện, mà còn ở dĩa rau luộc hái vội ngoài vườn. Dĩa rau “tạp tàng” thiệt đúng nghĩa:
Xem thêm: Trái ô môi và miền ký ức ngọt ngào của tuổi thơ miền Tây
- Đọt rau lang, rau muống
- Bông bí, đọt bầu
- Cải trời, rau dền, rau sam
- Có khi là mấy trái khổ qua non, đậu bắp…
Rau vườn nhà, thứ nào ăn được là hái tuốt vô luộc. Miếng rau xanh rờn, chấm vào thứ nước kho sền sệt, đưa cùng cơm trắng nóng hổi thì thôi, ngon quên trời đất. Bữa cơm chiều có nồi kho quẹt, cả nhà quây quần bên ngọn đèn dầu, tiếng muỗi vo ve. Vui nhất là cảnh mấy đứa nhỏ giành nhau cái “quyền” được vét nồi, trộn cơm cháy vào ăn cho đã thèm.
Hồi ức đôi khi chỉ đơn giản là tiếng “quẹt quẹt” vui tai của đôi đũa tre cọ vào đáy nồi, là cái hít hà cay xè vì ớt, là vị mặn ngọt béo bùi còn đọng mãi trên đầu lưỡi.
Khi món ăn nhà nghèo lên phố thị
Bây giờ, đời sống khá hơn, người ta ngán thịt ngán cá, lại tìm về với những món ăn dân dã cho thanh đạm. Kho quẹt từ gian bếp quê nghèo đã đàng hoàng bước vô thực đơn nhà hàng sang trọng. Người ta gọi nó bằng nhiều cái tên mỹ miều, cũng nồi đất, cũng cách kho đó, nhưng ít nhiều đã khác xưa. Nồi kho quẹt bây giờ có thêm tôm khô, thịt ba chỉ cắt nhỏ, vị có phần “sa hoa” hơn. Dĩa rau luộc cũng chỉn chu, đẹp mắt với bông cải, cà rốt, khổ qua… chứ đâu còn là mớ rau tạp tàng của một thời.
Tự hào chớ, khi thấy món ăn bình dân của quê mình được người ta trân trọng, được cả khách Tây khen ngon. Nhưng với những người đã đi qua một thời gian khó, bắt gặp lại món ăn tuổi thơ giữa chốn phồn hoa, không khỏi có chút bùi ngùi. Mùi vị vẫn đó, nhưng cái không khí, cái tình của ngày xưa thì làm sao tìm lại được. Thôi thì, cũng là một cách để nỗi nhớ được vỗ về, để ký ức về bữa cơm quê nghèo mãi không phai nhạt, nghen.
Bởi vậy mới nói, đi đâu loanh quanh rồi cũng thèm cái vị quê nhà. Cái nồi kho quẹt rau luộc giờ đây có mặt khắp nơi, từ quán ăn bình dân tới nhà hàng sang trọng. Nhưng mà thiệt tình, có giống hồi xưa không? Có còn cái mùi khói củi, cái vị mặn mòi chắt chiu của má, cái cảnh giành nhau miếng cơm cháy cuối nồi không? Hay chỉ còn là một món ăn cho giống “trend”? Chắc chỉ có người đi qua ngày cũ mới thấm, mới hiểu, cái hồn của món ăn đôi khi không nằm ở nguyên liệu, mà nằm trong ký ức.