Có ai đi xa mà lòng không khắc khoải nhớ về con nước lớn ròng, về cái vị ngọt của phù sa đọng lại trong từng con hến nhỏ nơi bãi bồi quê nhà? Ấy là cái lộc trời của riêng người dân châu thổ Cửu Long, là thứ quà mà dòng sông hào phóng ban tặng cho những phận người lam lũ.
Cứ độ con nước nổi rút đi, để lại những bãi bùn non mềm mịn, là người ta lại thấy bóng dáng những người đàn bà, mấy đứa con nít xúm xít ngoài vàm sông, ngoài con rạch trước nhà. Tay cầm cái rổ, chân dẫm xuống lớp bùn mát rượi, cứ vậy mà cào, mà bắt. Cái thú cào hến nó lạ vậy đó, không cần mần ăn gì to tát, chỉ loanh quanh nửa buổi là có đủ một bữa cơm chiều rôm rả.
Thứ lộc trời của miệt sông nước
Nhắc đến hến, người ta hay nghĩ tới con hến nhỏ như hột gạo ở miền Trung. Còn hến miền Tây, có lẽ do được uống trọn dòng sữa phù sa Cửu Long mà con nào con nấy căng tròn, to hơn hến miệt ngoài. Người ta nói nó là “lộc trời”, thiệt không sai. Mùa nước cạn, cả xóm, từ người lớn tới trẻ nhỏ, ai cũng biết cào hến. Người thì cào bằng tay không, người thì dùng cái rổ tre, chuyên nghiệp hơn để đem đi bán thì có cây sào hay cả máy móc. Chỉ cần lội xuống con rạch sau nhà, lựa chỗ nước ròng, cào một chốc là có một rổ đầy vun.
Cái tình của người ở lại trong gian bếp nhỏ
Hến cào về phải rửa cho thiệt sạch lớp bùn đất, rồi mới tới công đoạn lấy ruột đòi hỏi sự khéo léo. Mẹ dạy, phải bắc nồi nước thật to, lửa cháy đượm, cho vào tí muối cho ruột hến thêm ngọt. Nước sôi bùng lên mới trút hến vào, đảo nhanh tay. Hến tươi gặp nóng đột ngột sẽ bật vỏ, bung ruột ra ngoài. Phải vớt liền tay lúc ruột hến vừa nổi lên, để nó chín quá thì dai, mà còn dễ bị nát, mất ngon. Cái ruột hến bé xíu bằng đầu ngón tay mà chứa đựng cả cái tình của người nội trợ, chắt chiu, vén khéo.
Hương vị đọng lại nơi đầu lưỡi
Từ cái ruột hến nhỏ hiền lành ấy, người miền Tây biến tấu ra không biết bao nhiêu món ngon níu chân người. Nhắc tới là thèm:
- Bánh xèo nhân hến: Cái tiếng bột gạo “xèo” một tiếng trên chảo gang nóng hổi là cả một khoảng trời ký ức ùa về. Bánh xèo quê không gói bằng bánh tráng mà cuốn với mớ rau lá vườn nhà: lá cách, đọt xoài, cải xanh… Vị ngọt thanh của hến, vị béo của nước cốt dừa, quyện với rau thơm, chấm nước mắm chua ngọt, ăn một miếng là nhớ hoài không quên.
- Hến kho sả ớt: Một món ăn tuy giản dị mà hao cơm vô cùng. Ruột hến ngọt lịm thấm đẫm vị mặn mặn, cay nồng của sả ớt. Chỉ cần một chén cơm trắng nóng hổi, ăn cùng dĩa hến kho là thấy ấm lòng những ngày mưa.
- Cháo hến: Muốn giải nhiệt thì có món cháo hến. Gạo rang cho vàng thơm, rồi lấy chính cái nước luộc hến ngọt lừ để nấu cháo. Hến thì xào sơ với hành phi cho thơm, nêm chút nước mắm ngon. Tô cháo nóng hổi, rắc thêm miếng gừng xắt chỉ, miếng hành lá, ăn tới đâu là thấy người tỉnh tới đó.
Con hến nhỏ thôi mà là cả một miền ký ức. Là những bữa cơm đạm bạc mà ấm áp tình quê, là hình ảnh người mẹ chắt chiu bên bếp lửa. Dù đi đâu, về đâu, mỗi khi mùa nước kiệt, lòng người con xa xứ lại cồn cào nỗi nhớ sông quê, nhớ mùa hến hiền lành, ân tình.
Cứ mỗi độ con nước ròng, phù sa lắng lại, mùa hến lại về trên khắp các vàm sông, con rạch. Con hến nhỏ xíu mà sao thương, mà sao nhớ. Nhớ bóng dáng má, dáng chị cặm cụi cào hến lúc tinh mơ. Nhớ bếp lửa hồng ấm cúng với nồi cháo hến ngọt lừ, dĩa hến xào thơm nức mũi. Dòng sông Cửu Long hào sảng đã ban tặng cho người miền Tây thứ quà quê dân dã mà ân tình. Để rồi ai đi xa cũng canh cánh trong lòng, mong ngày trở về để được dầm chân trong lớp bùn mát rượi, tìm lại hương vị ngọt lành của một miền ký ức.