Lễ hội Ok Om Bok, hay còn gọi là lễ Cúng Trăng, là một trong những lễ hội truyền thống lâu đời và đặc sắc nhất của đồng bào Khmer Nam Bộ. Cùng với hội đua ghe Ngo, lễ hội này mỗi năm thu hút hàng trăm nghìn người dân và du khách đến tham dự, đặc biệt tại Sóc Trăng.
Nguồn gốc và ý nghĩa lễ hội Ok Om Bok
Ok Om Bok được tổ chức vào đêm rằm tháng 10 âm lịch (theo lịch Khmer là ngày 15 tháng Ka-Đât), thời điểm kết thúc mùa mưa và bắt đầu vào vụ thu hoạch. Theo quan niệm dân gian của người Khmer, đây cũng là lúc kết thúc một chu kỳ trăng, đánh dấu bước sang một năm mới theo lịch cổ truyền.
Người Khmer Nam Bộ vốn sống bằng nghề trồng lúa nước theo mùa vụ, nên lễ Cúng Trăng ra đời với ý nghĩa tạ ơn Mặt Trăng — vị thần được xem là điều tiết mùa màng trong năm — đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt cho năm sau. Theo tương truyền, nghi lễ này còn phản ánh sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian với ảnh hưởng của đạo Bà-la-môn và Phật giáo trong đời sống văn hóa Khmer.
Nghi thức cúng trăng đêm rằm
Vào đêm 15 tháng 10 âm lịch, khi trăng lên cao, bà con tập trung tại sân chùa hoặc sân nhà để làm lễ. Người ta dựng một chiếc cổng vòm bằng lá dừa, giăng dây trầu tượng trưng cho 12 tháng trong năm và dây cau tượng trưng cho 7 ngày trong tuần. Dưới cổng bày mâm lễ vật gồm dừa, chuối, khoai lang, khoai môn, bánh in và cốm dẹp — lễ vật không thể thiếu trong nghi thức này.
Mọi người ngồi chắp tay hướng về Mặt Trăng, thắp nhang đèn và cử một người lớn tuổi, có uy tín trong phum sóc đứng ra làm chủ lễ, khấn nguyện tạ ơn và cầu mong sức khỏe, mùa màng tốt tươi cho cả cộng đồng. Sau đó, chủ lễ đút cốm dẹp cho trẻ nhỏ và hỏi các em về những điều ước — theo quan niệm dân gian, câu trả lời hồn nhiên của trẻ được xem như điềm báo cho năm mới. Kết thúc phần lễ, mọi người quây quần thụ lộc, trẻ em vui chơi ca hát.
Hội đua ghe Ngo sôi động
Nếu phần lễ mang không khí trang nghiêm thì hội đua ghe Ngo lại là phần hội sôi động, náo nhiệt nhất, luôn được người dân và du khách mong chờ. Mỗi chiếc ghe Ngo dài khoảng 22-24 mét, rộng khoảng 1,2 mét, chở từ 50-60 tay bơi.
Ngày xưa, ghe Ngo được làm từ thân gỗ độc mộc nguyên khối; ngày nay do khan hiếm gỗ lớn, ghe thường được đóng ghép từ nhiều tấm ván. Mũi và lái ghe đều được uốn cong, thân trang trí hoa văn sặc sỡ cùng hình con thú biểu trưng riêng cho từng ghe. Chiếc ghe Ngo được xem là tài sản quý giá của phum sóc, thường chỉ hạ thủy đúng dịp lễ hội và được cất giữ cẩn thận tại chùa quanh năm.
Ngày nay, hội đua ghe Ngo đã trở thành ngày hội chung của cộng đồng ba dân tộc Kinh – Khmer – Hoa tại Sóc Trăng, góp phần gắn kết tình làng nghĩa xóm và cùng nhau xây dựng quê hương.
Lễ thả đèn nước
Thả đèn nước là nghi thức không thể thiếu trong đêm hội Ok Om Bok. Chiếc đèn thường được tạo hình như một ngôi đền nhỏ, làm từ thân và bẹ chuối, trang trí hoa văn cùng hệ thống đèn nhiều màu sắc, xung quanh cắm đèn cầy và nhang, bên trong bày lễ vật.
Trước khi thả đèn, sư sãi và bà con thắp nến, tụng kinh tưởng nhớ Đức Phật, đồng thời gửi lời tạ lỗi với đất và nước vì những tác động của con người trong quá trình canh tác, sinh hoạt. Theo tương truyền dân gian, ánh đèn trôi trên mặt nước còn mang ý nghĩa tưởng nhớ dấu chân của Đức Phật lưu lại bên hồ nước xưa.
Ngoài phần lễ và hội đua ghe, dịp Ok Om Bok còn có nhiều hoạt động văn hóa dân gian khác như cờ ốc, bi sắt, múa Răm Vong, Rom Leo, thu hút đông đảo bà con vui chơi suốt đêm hội.
Xem thêm: Bánh ú nước tro và ký ức ngọt lành ngày Tết Đoan Ngọ.