Giữa vùng sông nước Vĩnh Long, làng gạch gốm Mang Thít hơn trăm năm tuổi hiện lên như một quần thể tháp đỏ trầm mặc bên dòng Cổ Chiên. Đây là một trong những điểm đến lưu giữ trọn vẹn hồn cốt làng nghề truyền thống của miền Tây Nam Bộ.
Làng nghề trăm năm bên dòng Cổ Chiên
Làng gạch gốm Mang Thít hình thành cách đây hơn một thế kỷ và từng là vựa gạch, gốm đỏ lớn của Đồng bằng sông Cửu Long. Vào thời hoàng kim, làng nghề trải dài khoảng 30 km qua thành phố Vĩnh Long, huyện Long Hồ và Mang Thít với hơn 3.000 lò hoạt động. Hiện nay tuy chỉ còn khoảng 800 lò trên diện tích chừng 3.000 ha, khung cảnh những lò gạch ven kênh Thầy Cai nối ra sông Cổ Chiên vẫn giữ nguyên vẻ đẹp cổ kính, cuốn hút du khách.
Vị trí ven sông vừa thuận tiện cho sản xuất, vừa giúp việc vận chuyển gạch gốm đi khắp nơi. Những năm 1980, đây là vùng làm ăn sầm uất, tạo việc làm cho hàng nghìn người; sản phẩm gạch, gốm không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn được xuất khẩu ra nước ngoài.
Quy trình nung gạch thủ công độc đáo
Mỗi lò gạch được xây từ hàng nghìn viên gạch thẻ, xếp khéo léo theo dáng tháp tròn cao dần rồi thuôn nhỏ ở đỉnh, thường cao từ 7 đến 12 mét. Để dựng một lò cần khoảng 10 người thợ làm việc liên tục nửa tháng với hơn 30.000 viên gạch. Mỗi mẻ nung chứa tới 15.000 viên và kéo dài khoảng 20 ngày, sử dụng tro trấu làm chất đốt để tiết kiệm chi phí. Đất sét – nguyên liệu chính – được lấy từ các kênh rạch ở Vĩnh Long, Trà Vinh rồi cắt nhỏ thành từng viên trước khi đưa vào sản xuất.
Thăng trầm của một làng nghề
Sau năm 2000, nghề nung gạch ở Mang Thít dần sa sút do chi phí sản xuất tăng cao và thị hiếu tiêu dùng thay đổi. Nhiều lò gạch bị tháo dỡ, số khác đứng im lìm, phủ rêu phong và cây cỏ theo thời gian. Lớp thợ trẻ nối nghề ngày càng thưa vắng, khiến những công đoạn làm gốm đòi hỏi sự tỉ mỉ đứng trước nguy cơ mai một.
Điểm đến du lịch hấp dẫn ở Vĩnh Long
Trong khó khăn, làng nghề tìm hướng đi mới: nhiều lò gốm ở Mang Thít vừa sản xuất vừa mở cửa đón khách tham quan. Bên cạnh gạch và lu truyền thống, các nghệ nhân còn sáng tạo nhiều mẫu chậu và gốm trang trí đa dạng để phục vụ thị trường, du khách. Mỗi ngày có hàng trăm lượt khách tìm đến trải nghiệm cách làm gốm và tìm hiểu văn hóa làng nghề. Từ cầu Mỹ Thuận, du khách chỉ cần đi khoảng 10 km là đến vùng ven sông Cổ Chiên – nơi những dãy lò gạch cổ kính trở thành điểm check-in được yêu thích. Nếu có dịp xuôi về Vĩnh Long, bạn đừng quên thưởng thức thêm đặc sản thanh trà Vĩnh Long để chuyến đi thêm trọn vẹn.
Làng gạch, gốm Mang Thít không chỉ là một di sản văn hóa quý giá của Vĩnh Long mà còn là hành trình kết nối với quá khứ, mang đến những trải nghiệm khó quên cho du khách mỗi khi ghé thăm vùng sông nước miền Tây.