Trong mạch nguồn văn hóa bền bỉ của người Khmer ở miền Tây Nam Bộ, có một nghi lễ thiêng liêng và độc đáo, nơi mỗi người con trai tìm thấy con đường “đi tu để thành người”. Đây không chỉ là một tập tục mà còn là hành trình tôi luyện tâm hồn, chuẩn bị hành trang vững chắc cho một cuộc đời ý nghĩa, gửi gắm bao hy vọng và phước lành của cả gia đình.
Hành Trình “Thành Người” Từ Cửa Phật
Dòng chảy cuộc sống nơi miền sông nước Cửu Long vẫn còn gìn giữ trọn vẹn tục “đi tu để thành người” trong cộng đồng Khmer, một nét đẹp văn hóa tâm linh hiếm có. Đối với họ, việc bước chân vào cửa chùa không phải để đạt đến cảnh giới giác ngộ của Đức Phật, mà là để tìm thấy chính mình, để mài giũa những giá giúp cải thiện làm người cốt lõi. Chùa chiền trở thành trường học đặc biệt, nơi những chàng trai Khmer được trao cơ hội quý báu để trau dồi chữ nghĩa, thấm nhuần đạo lý và rèn luyện đức hạnh, làm hành trang vững chắc cho cuộc sống tương lai.
Nếp Xưa Vang Vọng: Nghĩa Vụ Và Hôn Nhân
Thuở xa xưa, vị thế của người con trai Khmer trong xã hội và gia đình gắn liền mật thiết với giai đoạn tu tập tại chùa. Một thanh niên chưa từng trải qua ngưỡng cửa thiền môn sẽ bị xem là bất hiếu, khó lòng được xã hội chấp nhận và đặc biệt, con đường hôn nhân dường như trở nên gian nan hơn bội phần. Bởi lẽ, khi đến tuổi dựng vợ gả chồng, các cô gái Khmer thường hướng về những chàng trai đã hoàn tục – những người đã hoàn thành nghĩa vụ thiêng liêng, đã học được lẽ đối nhân xử thế, thấu hiểu chữ nghĩa và được cộng đồng kính trọng. Đó là bằng chứng cho một nhân cách trưởng thành, một tâm hồn đã được gột rửa và soi sáng.
Khởi Đầu Nghi Lễ Trong Ngày Tết Chôl Chnam Thmây
Hành trình “thành người” ấy thường bắt đầu vào ngày đầu tiên của Tết Chôl Chnam Thmây, khi đất trời giao hòa và vạn vật đâm chồi nảy lộc. Vài tháng trước đó, người con trai phải miệt mài học thuộc lòng những bài kinh cơ bản tại chùa, chuẩn bị cho ngày trọng đại. Vào đúng ngày Tết, gia đình sẽ long trọng tổ chức lễ Bank-Bom-Buôn, một buổi tiệc ấm cúng để người sắp đi tu từ giã họ hàng, bạn bè. Trong không khí của tình thân và lời cầu chúc sức khỏe, mọi người cùng nhau tiễn đưa người con vào chốn thiền môn. Tại buổi lễ, anh ta sẽ cạo đi mái tóc trần tục, thay chiếc quần áo thường ngày bằng chiếc xà rông giản dị, khoác lên vai một chiếc khăn vải trắng vắt từ trái sang phải, gọi là Pênexo. Đây là dấu hiệu của sự từ bỏ thế tục, đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng. Từ khoảnh khắc đó, anh được gọi là Nec, mang ý nghĩa như một “con rồng” đang chuẩn bị cất cánh.
Hành Trình Thanh Tịnh: Từ Lời Kinh Đến Áo Cà Sa
Buổi tối trước ngày chính thức nhập tu, không gian gia đình trở nên trang nghiêm hơn bao giờ hết. Sư sãi được mời đến tụng kinh, cúng dường Tam Bảo và trao giới, chuẩn bị tâm hồn người con trai cho cuộc sống tu hành. Sáng hôm sau, sau khi cơm nước tươm tất, đoàn người gồm cha mẹ, bạn bè và thân quyến mang theo lễ vật, cùng đưa người con lên chùa. Đoàn đi quanh chánh điện ba vòng, như một vòng quay của sự hướng về tâm linh, trước khi bước vào bên trong để làm lễ. Tại đây, một vị sư ngồi với oai đức, gọi là Uppachhe, sẽ là người hướng dẫn, giảng dạy, hỏi và đọc các điều luật tu hành cho các Nec lắng nghe. Sau khi thấu hiểu, Nec sẽ cầm tấm áo cà sa bước vào giữa hàng sư sãi, thành kính đọc lời xin tu. Chỉ khi được vị thượng tọa chấp thuận, Nec mới thay chiếc xà rông và khăn trắng bằng bộ áo cà sa màu vàng rực, chính thức trở thành một vị tăng sĩ.
Mười Giới Cấm Và Phước Lành Thiêng Liêng
Tiếp theo nghi thức là lễ thọ Mười Giới Cấm của Phật giáo, những kim chỉ nam quý báu định hình lối sống và tâm hồn của người tu hành:
Cuối cùng, trong không khí thanh tịnh và hòa ái, các nhà sư cùng Phật tử sẽ cùng nhau tụng kinh cầu phước lành cho người mới tu hành và muôn loài chúng sinh, khép lại buổi lễ đầy ý nghĩa. Trong nếp nghĩ truyền thống của người Khmer miền Tây Nam Bộ, việc đi tu còn là một cách tích lũy phước đức to lớn cho cha mẹ, gia đình và cả chính bản thân người tu sĩ.
Dòng Chảy Văn Hóa Qua Thời Gian
Tuy nhiên, dòng chảy của thời gian và nhịp sống hiện đại cũng mang đến những đổi thay. Ngày nay, nhiều chàng trai Khmer có thể theo học tại các trường lớp, hoặc trong những gia đình gặp nhiều khó khăn, thiếu lao động, việc đi tu không còn là một luật lệ quá khắt khe. Dù vậy, tinh thần “đi tu để thành người” vẫn âm ỉ cháy, trở thành một phần không thể tách rời trong tâm hồn và bản sắc văn hóa của người Khmer, một minh chứng cho sự linh hoạt và sức sống mãnh liệt của một truyền thống đáng quý giữa lòng miền Tây.
Xem thêm: Giới thiệu Trung tâm Hàn ngữ Cần Thơ (Tiếng Hàn Cần Thơ).